قصرشیرین " شهــرخاطـره "

قصرشیرین شهری درغرب کوه های زاگرس میانه ودرابتدای دشت بین النهرین،مکانی که ازدیرینگی برخورداراست.دردوران باستان درداخل کشورقرارداشته،بعدازتشکیل کشورعثمانی موقعیت مرزی پیداکرده وهنوزدراین موقعیت قراردارد و مرزی است شناخته شده وبین المللی که درنقشه جهان موقعیتش ثبت وضبط است.درزمان خسروپرویزدوم ساسانی -590...627 میلادی-موردتوجه بیشتری قرارگرفت ودراین مکان جایگاهی شاهانه برای زن مسیحی خود،شیرین سریانی،برپاساخت ازاین زمان به بعداین مکان رابه نام کاخ شیرین(قصرشیرین)نامیدند.این قصرحداقل به مدت 30 سال مأوا ومسکن شیرین بوده است.

درسال627میلادی به دستورهراکلیوس(هرقل) امپراتور روم تخریب گردید مسلم است این تخریب های جنگی،سطحی بوده وشامل سقفهای چوبی وتزئینات آن شده است زیراطاقهای گنبدی آن ازسنگ بوده ومحفوظ مانده،تعدادی ازآنها تا حدود سالهای1330 شمسی دایر وبرقراربود.

طبق مدارک وشواهدی که ازگذشته به دست مارسیده،این بناهای تاریخی تا سالهای 1900میلادی،یعنی تاپایان قرن نوزدهم میلادی،خرابی به بارآمده درآنها بیشتربوسیله عوامل طبیعی بوده است

مانند: زلزله،باران،آفتاب،سرما و...

اماازاین تاریخ به بعدعامل انسانی بزرگترین تخریب کننده آنها محسوب میشود.

قصرشیرین دراوایل دهه دوم قرن بیستم(1910الی 1920)به وسیله مردم ساکن درآن مورداستفاده سکونتی قرارگرفت. دراتاقهای طبقه همکف آن خانه سازی شروع شدودربیشترموارد آن اتاقها را زیرمجموعه خانه خود نمودند. درجایی که به کوچه لکها معروف است به حریم کاخ تجاوز و تخریب بیشتری صورت گرفت. ازسالها قبل هم زمان با توسعه شهر فروشندگان مصالح ساختمانی،سنگهای کارگذاشته شده کاخ را ازآن جدا کرده وبرای ساختمانسازی به مردم میفروختند،اما تخریبها زمانی به اوج خودرسید که ماشین آلات سنگین راهسازی جهت کشیدن خیابان شروع به کارکردندوخیابانی شمالی-جنوبی ازابتدای آبشاربه طرف میدان وسط شهررا خاکبرداری کردند وکاخ به دونیمه شرقی وغربی تقسیم شد.هنگام حفاری وخاکبرداری تنبوشه های(لوله های سفالی) آبرسانی داخل کاخ اززیرخاک بیرون افتادند،تنبوشه هایی که آبرا ازنهردرون کاخ به قسمت شرقی آن یعنی محل فعلی ژاندارمری(سربازخانه)میرساندند.درورودی کاخ هم مشرف به رودخانه الوند،محل فعلی جمعخانه اهل حق وژاندارمری بوده است.علیمرادخان سرتیپ فوج کرند که مدتی مرزبانی این منطقه رابه عهده داشته(1910)محوطه در ورودی کاخ رابه سربازخانه تبدیل کرد و درتغییر وتخریب آن نقش به سزایی داشته است.

کوچه منتهی به این مکان راکوچه سربازخانه میگفتند و محل ژاندارمری راکه سالیان طولانی ژاندارم ها آنرا دراختیارداشتند هنوزسربازخانه مینامیدند. متأسفانه تخریبها به همین بسنده نشد،سالهای(1344-1345) خیابانی درشمال کاخ شیرین در جهت شرقی غربی احداث شد،که باعث ازبین رفتن قسمتی ازنهرباستانی ورودی به کاخ گردید. پله های سکوی آبشارهم که در سال1315 احداث گردیده بود،برداشته شد وجای آن چهارراه ایجادشد که اکنون به چهارراه آبشارمعروف است.

درضلع شمالی کاخ که امروزه به خیابان تبدیل شده است، محوط باغی بود بادرختان مرکبات وخرما، که همه را به وسیله بولدوزر ازریشه درآوردند. زمانیکه این خیابان دایر گردید،درمحوطه کاخ،یک مدرسه ساخته شد وبرای ساختن مدرسه متأسفانه آثارباقیمانده از کاخ نابود شدند. آثاری که نشان دهنده:

دیوارها وپی اتاقها،راهروها،سالنها،ایوانهاوحیاط کاخ بودند، ازبین رفتند.

درسالهای بعد سه مدرسه دیگر روی خرابه های کاخ ساخته شد.

این ساخت و سازها باعث شد تمامی سطح غربی کاخ محو و نابود گردد.کاخ باایجاد خیابان شمالی – جنوبی دوقسمت شد.

قسمت شرقی آن ازپیش تغییریافته بود.مغازه سازی وخانه سازی مجددباعث محوشدن کامل آن ازدیدهربیننده ای گشت.نیمه غربی آن بازهم موردهجوم خانه سازی قرارگرفت.مغازه ها وخانه ها درشرق قسمت غربی،محوطه زیادی را ازکاخ اشغال کردند،به طوری که حالا ازطول300 متری آن حدود140 مترباقیمانده است.باکمال تأسف تابلو سازمان میراث فرهنگی این مکان را ناشناخته معرفی کرده وامید داردکه باستانشناسان آن راشناسایی کنند!

البته مسئولین حق دارندآن را نشناسند،چون کاخ نابودشده ومسئولین جوان وغیربومی هستند.

بازبا تأسف حاج قلعه سی،که احتمالا یک قلعه نظامی بوده،به جای کاخ شیرین معرفی شده است.این قلعه نه ویژگیهای کاخ شیرین را دارد ونه طول وعرض آنرا.

طول کاخ شیرین300متراست،درحالیکه حاج قلعه سی به 200مترنمی رسد. طبق آدرسی که باستانشناسان به ما می دهند بخصوص(لویی واندنبرگ)،که می نویسد:»درجنوب شرق آتشگاه،کاخ خسرو دوم ساسانی دیده میشود»،یعنی بان قلا،که درداخل شهر کنونی است،درحالیکه حاج قلعه سی که بجای قصرشیرین معرفی شده در شمال آتشگاه می باشد.در کاخ شیرین استخری در جنوب ساختمان اصلی قرار داشته که هنوز گودال آن و نهر آبی که آن را پر آب می کرده وجود دارند. درحالی که حاج قلعه سی چنین مکانی ندارد. کاخ شیرین در روی بلندیی مشرف به زمین های اطرافش قرارداشته،دیواره جنوبی وغربی کاخ در حال حاضر گویای این مطلب است.درحالی که حاج قلعه سی در سطح مسطح بنا گردیده است.علاوه براین ها کاخ شیرین در بلندیی قرار دارد که منظره و چشم انداز بسیار زیبایی از رودخانه الوند از آنجا دیده می شود.در حالی که چشم انداز حاج قلعه سی کوه های گچ و تپه ماهور شمال آن هستند که فاقد زیبایی میباشند.ممکن نیست احداث کنندگان کاخ شیرین به این مسئله بی توجه بوده باشند که منظره زیبای پیچ و خم رودخانه و سرسبزی کناره آن را رها کنند و خود را در این قلعه زندانی نمایند.

                                                                      به قلم استادنریمان سبحانی

                                                         (اقتباس از سایت انجمن قصرشیرینی های مقیم تهران )